Nakrāsana i Makarāsana w „Świetle Jogi” B. K. S. Iyengara

W książce „Światło Jogi” (Light on Yoga) B. K. S. Iyengar występują dwie różne asany, których nazwy odnoszą się do krokodyla:

• Nakrāsana (नक्रासन) — dosłownie „Pozycja Krokodyla”.
• Makarāsana (मकरासन) — „Pozycja Makary”, czyli mitycznego stworzenia wodnego, często tłumaczonego również jako „Pozycja Krokodyla”.

Choć obie nazwy bywają tłumaczone podobnie, ich znaczenie językowe, symbolika oraz sposób wykonania są odmienne.

1. Znaczenie słów w sanskrycie

Nakra (नक्र)

Nakra oznacza dosłownie krokodyla. Jest to konkretne, zoologiczne określenie wodnego drapieżnika.

W literaturze sanskryckiej symbolizuje:

• pierwotną siłę natury,
• instynkt przetrwania,
• czujność,
• ukrytą moc.

Makara (मकर)

Makara to mityczne stworzenie wodne, przedstawiane jako połączenie krokodyla, ryby, delfina, słonia i innych zwierząt.

W tradycji indyjskiej symbolizuje:

• głębiny podświadomości,
• energię ukrytą pod powierzchnią,
• ochronę,
• transformację,
• płodność i twórczą moc.

Makara jest także związana z bóstwami Varuna i Ganga oraz odpowiada znakowi zodiaku Makara.

2. Występowanie w klasycznych tekstach jogi

Gheraṇḍa Saṁhitā

W klasycznym tekście hatha jogi Gheranda Samhita opisano Makarāsanę jako jedną z tradycyjnych asan.

Hatha Yoga Pradīpikā i Śiva Saṁhitā

W Hatha Yoga Pradipika i Shiva Samhita terminy nakra i makara nie odgrywają tak istotnej roli jak w Gheraṇḍa Saṁhicie.

Szersza literatura sanskrycka

• Nakra pojawia się w eposach i puranach jako zwykły krokodyl.
• Makara ma bogatsze znaczenie mitologiczne, astrologiczne i ikonograficzne.

3. Nakrāsana w „Świetle Jogi”

Znaczenie nazwy

Nakrāsana oznacza dosłownie Pozycję Krokodyla.

Opis asany

Iyengar opisuje Nakrāsanę jako dynamiczną odmianę Chaturanga Dandasana.

Pozycja polega na:

• utrzymaniu ciała równolegle do podłogi,
• przemieszczaniu się do przodu na dłoniach i stopach,
• w pełnej wersji wykonywaniu dynamicznych skoków przypominających atak krokodyla.

Działanie

• wzmacnia nadgarstki, barki i ramiona,
• rozwija siłę mięśni brzucha,
• buduje stabilność centrum ciała,
• poprawia koncentrację i odporność psychiczną.

Symbolika

Nakrāsana wyraża:

• moc,
• cierpliwość,
• wytrwałość,
• zdolność do nagłego, zdecydowanego działania.

4. Makarāsana w „Świetle Jogi”

Znaczenie nazwy

Makarāsana oznacza Pozycję Makary.

Opis asany

W ujęciu Iyengara nie jest to pozycja relaksacyjna.

Makarāsana jest zaawansowanym wariantem Salabhasana.

Wykonanie:

• leżenie na brzuchu,
• splecenie palców za głową,
• szerokie ustawienie łokci,
• jednoczesne uniesienie:
  • głowy,
  • klatki piersiowej,
  • ramion,
  • obu nóg.

Działanie

• wzmacnia prostowniki grzbietu,
• aktywizuje mięśnie międzyłopatkowe,
• wzmacnia pośladki i tylne mięśnie nóg,
• otwiera klatkę piersiową,
• poprawia postawę,
• zwiększa ciepło w organizmie.

5. Makarāsana jako wariant Śalabhāsany

W klasyfikacji Iyengara:

• Śalabhāsana jest podstawową pozycją wzmacniającą tylne mięśnie ciała.
• Makarāsana stanowi jej bardziej wymagającą odmianę.
• Ułożenie rąk za głową zwiększa pracę górnej części pleców i intensyfikuje działanie asany.

6. Porównanie Nakrāsany i Makarāsany

Asana	Znaczenie	Charakter
Nakrāsana	dosłowny krokodyl	dynamiczna pozycja siłowa w podporze
Makarāsana	mityczna makara	zaawansowany wariant Śalabhāsany

7. Znaczenie symboliczne w jodze i tantrze

W symbolice jogicznej woda oznacza podświadomość, emocje i ukryte zasoby energii.

• Nakra reprezentuje surową, instynktowną siłę natury.
• Makara ukazuje tę samą energię w formie bardziej archetypicznej i duchowej.

Można to rozumieć jako drogę:

od pierwotnego instynktu (Nakra) do świadomej transformacji energii (Makara).

8. Współczesna interpretacja Makarāsany

W wielu szkołach współczesnej jogi nazwa Makarasana odnosi się również do pozycji relaksacyjnej w leżeniu na brzuchu.

Warto jednak podkreślić, że w systemie Iyengara oraz w „Świetle Jogi” termin ten oznacza intensywną, wzmacniającą odmianę Śalabhāsany.

9. Podsumowanie

Nakra i Makara reprezentują dwa aspekty tej samej archetypicznej siły.

• Nakra to realny krokodyl — symbol instynktu, siły i przetrwania.
• Makara to mityczne stworzenie wodne — symbol głębi, ochrony i transformacji.

W praktyce jogi:

• Nakrāsana rozwija dynamiczną siłę, stabilność i koncentrację.
• Makarāsana wzmacnia kręgosłup, otwiera klatkę piersiową i symbolizuje przemianę energii instynktownej w świadomą moc duchową.